Δήμος Πύργου

Η ιστορία του Δήμου Πύργου

Ο Δήμος Πύργου που συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης την 1η Ιανουαρίου 2011 προέκυψε από την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Πύργου, Ωλένης, Βώλακος και Ιαρδάνου, οι οποίοι αποτελούν τις δημοτικές ενότητες του νέου Δήμου. Η έκταση του νέου Δήμου είναι 455.12 τετραγωνικά χιλιόμετρα και ο πληθυσμός του 51.777 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2001. Έδρα του δήμου ορίστηκε ο Πύργος. Η δημοτική ενότητα Πύργου είχε (πραγματικό) πληθυσμό 34.902 κατοίκους (απογραφή 2001) και σε αυτήν περιλαμβάνονται οι εξής κοινότητες: Ηλείας, Αγίου Γεωργίου, Αγίου Ηλία, Αγίου Ιωάννου, Αμπελώνος, Βαρβασαίνης, Βυτιναίικων, Γρανιτσαίικων, Ελαιώνος, Κατακόλου, Κολιρίου, Κορακοχωρίου, Λασταίικων, Λεβεντοχωρίου, Μυρτέας, Σαλμώνης, Παλαιοβαρβασαίνης, Σκαφιδιάς & Σκουροχωρίου.


Η ιστορία της πόλης του Πύργου

Ο Πύργος εμφανίζεται ως πόλη το 1687, με το τέλος του πολέμου μεταξύ Ενετών και Τούρκων. Ο ιδρυτής της σύγχρονης πόλης, Τσερνοτάς, έχτισε στο λόφο του Επαρχείου ένα μεγάλο πύργο και από εκεί η πόλη πήρε το όνομα της. Η σημερινή πόλη ταυτίζεται με τους αρχαίους Λετρίνους που ζούσαν στην περιοχή. Κατά την αρχαιότητα σημαντικό κέντρο αποτελούσε η πόλη Ήλις που είχε την εποπτεία των Ολυμπιακών Αγώνων.

Ο Πύργος σήμερα

Ο Πύργος είναι η πρωτεύουσα του νομού Ηλείας και έχει 23.300 κατοίκους περίπου, και απέχει 310 χλμ. από την Αθήνα.Ο νομός Ηλείας αποτελεί ιδανικό προορισμό αφού συνδυάζει καταπληκτικές παραλίες (Κυλλήνη, Κουρούτας, Καϊάφας) και πλούσιο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Η αρχαία πόλη της Ολυμπίας και ο ναός του Επικούρειου Απόλλωνα στις Βάσσες είναι από τα σημαντικότερα ευρήματα της κλασσικής περιόδου αφού στην Ολυμπία τελούνταν οι αρχαίοι Ολυμπιακοί αγώνες ενώ στις Βάσσες, ο ναός φαίνεται πως περιστρέφεται μαζί με τον άξονα της γης.Πολλά είναι και τα αξιοθέατα στην πόλη του Πύργου, κυρίως κτήρια νεοκλασσικά, εκκλησίες και μοναστήρια με ιστορική σημασία. Το σημερινό δημαρχείο της πόλης που στεγάζεται στο Λάτσειο Δημοτικό Μέγαρο, η Δημοτική Αγορά, το Νοσοκομείο και τα κτήρια των τραπεζών Εθνική και Τράπεζα της Ελλάδος αποτελούν όμορφα δείγματα νεοκλασσικών. Λίγο έξω από την πόλη μπορεί κανείς να επισκεφθεί τα μοναστήρια της Παναγιας Εισοδιώτισσας (6χλμ.), της Ζωοδόχου πηγής (9 χλμ.) και της Παναγιας της Κρεμαστής (11 χλμ.) που παρουσιάζουν έντονο θρησκευτικό ενδιαφέρον.Τέλος, στο σημερινό Επιτάλειο 7 χλμ. από τον Πύργο υπάρχουν ερείπια ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων της αρχαίας πόλης. Επίσης σε λόφο κοντά στο χωριό βρέθηκαν λείψανα προϊστορικών χρόνων, εδώ τοποθετείται και η ομηρική πόλη Θρύον ή Θρυόεσσα. Λίγο μακρύτερα σε απόσταση 17 χλμ. από την πόλη του Πύργου βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας πόλης Ωλένης που κατοικούνταν από τη Μυκηναϊκή εποχή.

Πνευματική ζωή και πολιτιστικές δραστηριότητες

Επί δημαρχίας του Πέτρου Αυγερινού ιδρύθηκε η "Φιλαρμονική σχολή Πύργου" (1874) η οποία προσκλήθηκε από την επιτροπή των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας να παιανίσει στο στάδιο και στις πλατείες των Αθηνών. Οι ιδρυτές της σχολής ήταν ο γυμνασιάρχης Ρέντζος, ο ιερέας Προβελέγγιος και ο Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης. Τα έξοδα του μουσικοδασκάλου και της στέγασης του κτιρίου τα πλήρωσε από τον μισθό του ο Πέτρος Αυγερινός. Μέχρι τότε την μουσική διδασκαλία του λαού αναλάμβαναν οι εκκλησίες οι οποίες ωθούσαν το ποίμνιο στην μάθηση της Βυζαντινής μουσικής. Το 1881 ιδρύθηκε το «Σωματείον της Φιλαρμονικής Εταιρείας Πύργου ο Απόλλων». Αρκετά χρόνια αργότερα, το 1932, έχουμε την ίδρυση του ωδείου Πύργου. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ανδρέας Αυγερινός, αδερφός του δημάρχου Πέτρου Αυγερινού, ήταν από τα ιδρυτικά μέλη του Ωδείου Αθηνών (1871). Άλλες σημαντικές μορφές που επηρέασαν τα μουσικά πράγματα στον Πύργο ήταν οι μουσικοδιδάσκαλοι Ιωάννης Παρίδης και Σπύρος Μπέλικ που είχαν ιδρύσει και λειτουργούσαν επιτυχώς την «Φιλοκαλλιτεχνική Ένωση» και τη «Σχολή Μπελικ» αντίστοιχα. Επίσης σπουδαίες λυρικές τραγουδίστριες οι οποίες είχαν γεννηθεί στον Πύργο, ήταν η Πόπη Τζαβάρα και η Καλλιόπη Καφετζή ενώ στον Πύργο γεννήθηκε και ένας από τους κορυφαίους σήμερα δασκάλους της βυζαντινής μουσικής ο Λυκούργος Αγγελόπουλος. Πυργιώτισσα ήταν και η ρεμπέτισσα Ιωάννα Γεωργακοπούλου καθώς και η Μαίρη Λίντα που για χρόνια μαζί με το Μανώλη Χιώτη ερμήνευσε αξέχαστες επιτυχίες.

Ο πρώτος κινηματογράφος του Πύργου στεγάστηκε στο ιστορικό καφενείο «Κρόνιον». Το «Κρόνιον» ήταν το καφενείο της ελίτ για πάνω από 30 χρόνια. Στεγαζόταν σε κτίριο το οποίο είχε κατασκευαστεί από τον Τσίλλερ. Σε εκείνον λοιπόν το χώρο το 1913 προβλήθηκαν για πρώτη φορά κινούμενες εικόνες από έναν Ιταλό ονόματει Giovanni. Αργότερα συνέχισε τις προβολές του στο Θέατρο Απόλλων. Το 1943 στο κτίριο που στεγαζόταν το «Κρόνιον» και μετέπειτα το «Ερμείον» ξεκίνησε να λειτουργεί ο κινηματογράφος «Rex» ενώ την ίδια εποχή λειτουργούσε και το «Πάνθεον». Επίσης λειτουργούσε στην πόλη του Πύργου ο θερινός κινηματογράφος «Άλσος». Το 1997 ιδρύθηκε το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους (Olympia International Film Festival for Children and Young People), που λειτουργεί μέχρι σήμερα.

Το πρώτο θέατρο της πόλης ήταν ένα ξύλινο πολυτελέστατο κατασκεύασμα το οποίο είχε δημιουργήσει ένας Ελληνοαιγύπτιος επιχειρηματίας. Για πολλά χρόνια εξυπηρετούσε τις καλλιτεχνικές ανάγκες του λαού μέχρι που το 1878, ύστερα απο δωρεά του κτηματία Σωκράτη Συλλαϊδόπουλου, κατασκευάστηκε το λιθόχτιστο θέατρο "Απόλλων". Το νέο θέατρο ήταν ευρύχωρο και σε κεντρικό σημείο της πόλεως έτσι ώστε να εξυπηρετεί στην μετακίνηση τους πολίτες. Παρόλα αυτά, λόγω έλλειψης εσόδων του δήμου το θέατρο εγκαταλείφθηκε με αποτέλεσμα, το 1927, η επιτροπή του θεάτρου να ζητήσει από το δημοτικό συμβούλιο την μεταφορά του θεάτρου στο κληροδότημα Καστόρχη. Η μεταφορά έγινε αλλά μερικούς μήνες αργότερα ακυρώθηκε λόγω διαφωνίας του δημάρχου με την διαχειριστική επιτροπή του κληροδοτήματος.

Σημαντική πρωτοβουλία για την πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου ήταν η ίδρυση, το 1884, της «Σχολής του Λαού» που απέβλεπε στη διαφώτιση του λαού με διάφορες ομιλίες. Την ίδια περίοδο λειτουργούσε ο «Σύλλογος των Ηλείων» στον οποίο γίνονταν διαλέξεις, εθνικού και θρησκευτικού περιεχομένου. Επίσης σημαντική παρουσία είχε να επιδείξει η «Λέσχη», η οποία είχε ως κύριο σκοπό την συλλογή βιβλίων. Οι πρώτες ενέργειες για σύσταση δημόσιας βιβλιοθήκης έγιναν το 1927 ύστερα από πρωτοβουλία μερικών εύπορων πολιτών. Στο τέλος του 19ου αιώνα ιδρύθηκε ο αναρχικός χριστιανικός όμιλος Πύργου. Σημαντική μορφή των γραμμάτων στην Ηλεία, ήταν ο γυμνασιάρχης Πύργου Γεώργιος Παπανδρέου, ο οποίος ήταν ο πρώτος που επιχείρησε επιτυχημένα να γράψει την ιστορία των νεοτέρων χρόνων της Ηλείας.

Στην περίοδο της κατοχής, μαθητές του Γυμνασίου ίδρυσαν τον σύλλογο «Πυργιώτικος Παρνασσός» ο οποίος σκοπό είχε την διοργάνωση διαγωνισμών ποίησης κ.α. Την Άνοιξη του 1942 εξέδωσε το περιοδικό «Οδυσσέας» ενώ τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους κυκλοφόρησε το δεύτερο τεύχος. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισε ο Τάκης Δόξας ο οποίος έφερε σε επαφή τα μέλη του συλλόγου με τον Μητροπολίτη Αντώνιο για την παραχώρηση του τυπογραφείου (σχετικά με την έκδοση του περιοδικού). Στις 29 Δεκεμβρίου του 1943 δόθηκε στο θέατρο "Απόλλων" η παράσταση "Οι Παλιοφοιτηταί". Ακολούθησαν και άλλες παραστάσεις ("Φοιτηταί", "Η δικαστική πλάνη", "Αρραβωνιάσματα", "Παπαγλέσσας", "Ο άντρας της" και η "Μπουμπουλίνα"). Εκτός από τον «Πυργιώτικο Παρνασσό» υπήρχε ένας ακόμα σύλλογος μαθητών με τίτλο τα «Φιλοπρόοδα Νιάτα», ο οποίος και κυκλοφόρησε χειρόγραφα μερικά τεύχη περιοδικού με τίτλο «Λύρα».

Κορυφαία πνευματική μορφή του Πύργου είναι ο συγγραφέας Τάκης Δόξας. Επίσης σημαντικές προσωπικότητες που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στον Πύργο είναι: ο ακαδημαικός,ιστορικός και λογοτέχνης Διονύσιος Κόκκινος, ο ποιητής Τάκης Σινόπουλος, ο καθηγητής Σάκης Καράγιωργας, ο συγγραφέας Παύλος Μάτεσις, ο συγγραφέας Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος, ο ποιητής Γιώργης Παυλόπουλος, ο ηθοποιός Κώστας Καζάκος, ο λογοτέχνης Θεόδωρος Ξύδης, ο συγγραφέας Μπάμπης Τσικληρόπουλος, ο γελοιογράφος Στάθης (Σταυρόπουλος), ο ζωγράφος Δανιήλ Παναγόπουλος κ.α.